Zəngilan bir həsrət ruhumu yoran,
Laçınsız ömrümə tez gəldi boran,
Kəlbəcər gedəndən kədərli duran,
Murova dikilən gözüm üşüyür.

Bəzən insan itirdiyinin əsl dəyərini onu axtarıb tapa bilməyəndə düzgün verə bilir. Daha doğrusu, itirdiyini bir daha tapa bilməyəcəyini dərk edən Adəm oğlu ümidsizliyə qapılır. Tale?.. Bəxt?.. Alın yazısı?.. Yoxsa sirrini hələ də bilmədiyimiz sehr?... Gözəgörünməz göz yaşları... Əslində ürək sızıltıları ilə elə ürəyin özünü yandıran sel yaşları...
“Unutmaq zaman istəyir,” – deyirlər... Amma nə unutmaq mümkündür, nə də unudulmaq... Hələ bu dərdin içərisində Vətən adlı bir dərd də vardır ki, o, əsrlər keçsə belə səngiyən dərd deyildir. Bəli, bəzi acılar vardır insanı susduran. İçinə gömülən, içindəki bütün duyğuları dağıdan,üsyanı şahə qalxan dili susan... Geridə böyük uçqunlar buraxan... içini yandıran... Elə bir yanğı ki, hayqırmaq istəsən bircə kərə acizliyindən dili parçalanan... Anladılmaz ağrılar vardır. Heç keçməyən,heç səngiməyən... Zamanın geridə qoya bilmədiyi, dərman ola bilmədiyi yaralar... “O Gün” müş kimi yandırıb-yaxıb, yıxıb məhv edib, hayqırdıb, qışqırdıb sonra susduran yaralar... Darmadağın edən acılar... Qəlbinin, gözünün, zehninin heç susmadığı, dilinin aciz qaldığı yaralar... Anladılmaz yaralar... Bu yara Vətən yarasıdır, bu yara el yarasıdır, oba yarasıdır, dədə-baba torpağına həsrət yarasıdır.

Ayaq dəymədikcə yurd yollarına,
Bir zaman qoyduğum,iz məni gəzir.
Mən dağa bağlıyam, dağsız olunca
Hər gün toz-torpaqlı, düz məni gəzir.

Otuz ilə yaxındır ki, bu yara Azərbaycan xalqının içində yaşayırdı, içini ağrıdırdı. Bu ağrı, bu acı ilə kimlər dünyasını dəyişmədi, ya Rəbbim?! Kimlər yurd yerini yenidən görmək arzusuyla gözlərini yummadı, İlahi?! Vətən dərdi, torpaq dərdi sağalası dərd deyildir və olmadı da.
Belə vətən həsrətiylə dünyasını dəyişənlərdən biri də Zəngilan rayonunun Havalı kəndindən didərgin düşən Əsgərov Süleyman Bilal oğludur. Süleyman müəllim ürəyində gəzdirdiyi Vətən torpağını, Vətən yanğısını elə ürəyində də o dünyaya apardı. Düzdür, möhtəşəm Qələbəmiz bizə həsrətində olduğumuz torpaqları qaytardı. Lakin bu sevinci yaşayanlar nə qədər çox oldusa da, yaşamayanlar ondan da çox oldu. O torpağı yenidən görmək arzusu elə çoxları kimi Süleyman müəllimin də ürəyində qaldı. Bu yerdə bir bənd şeir hardansa gəlib yadıma düşdü:

Vətən sərhəddən başlayır,
Sərhəddə daşına dönüm.
Öləndə torpağa dönnəm,
Qoy indi başına dönüm.

Süleyman müəllim baxışı, düşüncəsi, əsl kişi qeyrətli, həyatında ən çətin, mürəkkəb işləri savadı bacarağı sayəsində hec kimə ziyan vermədən yoluna qoyan bir ziyalı idi. O, Vətən həsrətini ürəyində gəzdirərdi, yenidən doğulub boya-başa çatdığı Havalı kəndini görmək arzusu ilə yaşayırdı.

Canımdan can ayrı düşüb,
Yarım Qarabağda qalıb.
İndi quru bəy kimiyəm,
Varım Qarabağda qalıb.

Həyat çox qəribədir, illərlə arzusunda olduğun bir xəyalla yaşayırsan və ona çatmağa bir addım qalmış hər şey məhv olur, xəyala dönür, yuxuya çevrilir. Süleyman müəllim özünü dünyanın ən bəxtəvər insanlarından biri sayırdı, çünki Zəngilan torpağı, dogma Havalı kəndi düşmən tapdağından, düşmən işğalından azad olmuşdu. O, sevinirdi ki, birdaha o torpaqlara gedəcək, yenidən doğma evində ocaq qalayacaq, orada yenidən həyata başlayacaq. Ancaq "Sən saydığını say, gör fələk nə sayır?" deyənlər nə qədər də haqlıymışlar. Və bir gün… Heç gözlənilməyən bir gündə Süleyman müəllimin vuran ürəyi, Zəngilanla birgə döyünən ürəyi susdu, o torpaqlara gedib arzularını həyata keçirə bilmədi. Mənə elə gəlirki Süleyman müəllimin ürəyi sevincdən susdu, sevincdən dayandı. Çünki o, Vətən həsrətini illərdir ürəyində gəzdirirdi, Vətən sevgisini qəlbində yaşadırdı. Vətənin azad olunduğunu eşidəndə isə sevincdən ürəyi min yerdən parçalandı və bir gün də… Çox təssüf hissi keçirirəm, mən çox istəyərdim ki, Süleyman müəllim o torpaqlara, doğma Havalı kəndinə getsin, orada gözlərini yumsun. Qismətdə hələ də həsrət günlərimiz varmış.
Bəli, sevincdən ürəyi dayanan insanlardan birincisi deyil Süleyman müəllim, onun kimi onlarla insanın sevincdən ürəyi dayandı. O torpaqların yenidən bizə qaytarıldığını eşidən onlarla ürək sevincdən parçalandı dayandı. Süleyman müəllimin də ürəyi Zəngilan həsrəti ilə susdu. Və mən inanıram ki, Süleyman müəllim bundan sonra əlçatmaz bir aqsaqqal kimi yaddaşlarımızda yaşayacadır. Ruhun şad, məkanın cənnət olsun Süleyman müəllim!

Səcdənə də gələnmədim,
Canım yurdum,gözüm yurdum.
Yaş da daha o yaş deyil,
Azalıbdır dözüm yurdum.

Göz yaşım baxmır sözümə,
Dərin arx açıb üzümə,
Oğul deməyə özümə
Daha gəlmir üzüm yurdum.

Mahir Hümbətov,
yeniazerbaycanheyatı.com informasiya portılının rəhbəri